KUTO KUSIKIA HARUFU (ANOSMIA): CHANZO, SABABU, TIBA NA UZOEFU WA WAGONJWA
Kuto kusikia harufu, kitaalamu huitwa Anosmia, ni hali inayomfanya mtu ashindwe kutambua harufu kabisa au kupoteza uwezo wake wa kunusa kwa kiasi kikubwa. Watu wengi huiona kama tatizo dogo, lakini fahamu kuwa uwezo wa kunusa ni muhimu kwa usalama, lishe, afya ya akili na ubora wa maisha.
Kwa mujibu wa tafiti nyingi za afya, mtu anayepoteza uwezo wa kunusa anaweza kushindwa kugundua moshi wa moto, gesi inayovuja, au chakula kilichoharibika. Aidha, kupoteza harufu mara nyingi huathiri pia uwezo wa kufurahia ladha ya chakula.
Anosmia ni Tatizo Kubwa Kiasi Gani?
Tafiti mbalimbali zinaonyesha kuwa mamilioni ya watu duniani wamewahi kukumbwa na matatizo ya kunusa harufu. Tatizo hili lilionekana zaidi wakati wa janga la COVID-19, ambapo kupoteza harufu ilikuwa moja ya dalili kuu zilizoripotiwa kwa wagonjwa wengi.
Wataalamu wa Mayo Clinic wanaeleza kuwa uwezo wa kunusa hupungua pia kadiri umri unavyoongezeka, hasa baada ya miaka 60.
Sababu za Kuto Kusikia Harufu
1. Mafua na maambukizi ya Virusi
Mafua ya kawaida ni moja ya sababu kuu za kupoteza harufu kwa muda mfupi. Pua inapoziba au kuvimba, molekuli za harufu hushindwa kufika kwenye vipokezi vya kunusa.
2. COVID-19
COVID-19 ilionyesha wazi jinsi virusi vinavyoweza kuathiri mfumo wa kunusa. Watu wengi walipoteza harufu ghafla hata bila kuwa na mafua makali.
3. Sinusitis (Maambukizi ya Sinus)
Maambukizi ya sinus husababisha uvimbe na kuziba njia za hewa ndani ya pua, jambo linalopunguza au kuondoa uwezo wa kunusa.
4. Mzio (Allergy)
Mzio wa pua unaweza kusababisha uvimbe wa muda mrefu na kuathiri uwezo wa kunusa.
5. Nyama za puani(Nasal Polyp)
Hizi ni nyama au Vivimbe visivyo vya saratani vinavyokua ndani ya pua na kuzuia hewa pamoja na harufu kufika kwenye vipokezi vya kunusa.
6. Kuvuta Sigara
Kemikali za tumbaku zinaweza kuharibu mfumo wa kunusa na kupunguza uwezo wa kunusa kwa muda au kudumu.
7. Majeraha ya Kichwa
Ajali au majeraha ya kichwa yanaweza kuharibu mishipa inayobeba taarifa za harufu kwenda kwenye ubongo.
8. Magonjwa ya Ubongo
Magonjwa kama Parkinson's Disease na Alzheimer's Disease yanaweza kuanza kwa kuathiri uwezo wa kunusa kabla hata ya dalili nyingine kuonekana.
9. Matumizi ya Dawa Fulani
Baadhi ya dawa, ikiwemo baadhi ya antibiotics na antihistamines, zimehusishwa na kupunguza uwezo wa kunusa kwa baadhi ya wagonjwa.
Dalili Zinazoambatana na Anosmia
- Kushindwa kunusa harufu kabisa.
- Kupungua kwa uwezo wa kunusa.
- Chakula kuonekana hakina ladha.
- Kupungua hamu ya kula.
- Kupungua uzito.
- Wasiwasi au huzuni kutokana na mabadiliko ya maisha.
Madaktari Wanasemaje?
Madaktari wa masikio, pua na koo (ENT Specialists) wanaeleza kuwa hatua ya kwanza ni kutafuta chanzo cha tatizo.
Kwa mujibu wa Cleveland Clinic, wagonjwa wengi hupata nafuu baada ya kutibiwa ugonjwa uliosababisha tatizo, kama sinusitis, mzio au maambukizi mengine. Ikiwa kuna polyp au hitilafu ya muundo wa pua, upasuaji unaweza kuhitajika.
Madaktari pia wanasisitiza umuhimu wa vipimo kama:
- Uchunguzi wa ndani ya pua.
- Vipimo vya kutambua harufu.
- CT Scan.
- MRI pale inapohitajika.
Tiba ya Kuto Kusikia Harufu
Tiba hutegemea chanzo:
Ikiwa ni Maambukizi
- Antibiotics (ikiwa maambukizi ni ya bakteria na yameagizwa na daktari).
Ikiwa ni Mzio
- Dawa za mzio.
- Dawa za kupunguza uvimbe wa pua.
Ikiwa ni Polyp
- Dawa za steroid.
- Upasuaji wa kuondoa polyp.
Ikiwa ni Baada ya COVID-19 au Virusi
Madaktari wengi duniani sasa wanapendekeza:
Smell Training (Mazoezi ya Kunusa)
Mgonjwa hunusa harufu tofauti kama:
- Limau
- Waridi
- Karafuu
- Eucalyptus
Mara mbili kwa siku kwa miezi kadhaa ili kuchochea mishipa ya kunusa kurejea kufanya kazi.
Uzoefu wa Wagonjwa
Kisa cha Kwanza
Mwanamke mmoja mwenye miaka 24 alieleza kuwa alianza kupoteza harufu taratibu kabla hata ya COVID-19. Harufu zote zilianza kufanana kabla ya kutoweka kabisa. Baada ya kutembelea madaktari kadhaa na kutumia dawa mbalimbali, aliambiwa huenda virusi viliharibu mishipa ya kunusa na kurejea kwa harufu kungekuwa vigumu.
Kisa cha Pili
Mgonjwa aliyepata ajali ya kichwa alieleza kuwa baada ya miezi mitatu alianza kuhisi harufu ya kemikali au kitu kinachoungua muda wote. Baadaye harufu za kawaida zilianza kurejea taratibu hadi uwezo wake wa kunusa ukaimarika kwa kiasi kikubwa.
Athari za Kisaikolojia
Wagonjwa wengi wameripoti:
- Msongo wa mawazo.
- Kupungua furaha ya kula chakula.
- Hofu ya kushindwa kugundua hatari kama moto au gesi.
- Kujitenga kijamii kutokana na mabadiliko ya maisha.
Wakati wa Kumwona Daktari Haraka
Muone daktari ikiwa:
- Umepoteza harufu ghafla.
- Tatizo limechukua zaidi ya wiki kadhaa.
- Linaambatana na maumivu makali ya kichwa.
- Kuna majeraha ya kichwa.
- Kuna dalili za ugonjwa wa neva.
Kumbuka;
Kuto kusikia harufu si tatizo dogo kama watu wengi wanavyofikiri. Linaweza kuwa ishara ya mafua ya kawaida, maambukizi ya sinus, COVID-19, mzio, polyp za pua, majeraha ya kichwa au hata magonjwa ya ubongo. Habari njema ni kwamba wagonjwa wengi hupata nafuu baada ya kutibiwa chanzo cha tatizo. Uchunguzi wa mapema na ushauri wa daktari bingwa wa masikio, pua na koo ni muhimu ili kupata matibabu sahihi.
Je,Unachangamoto kama hii? tuwasiliane kwa namba +255758286584.
VYANZO(Links Used);
- Mayo Clinic. Loss of Smell (Anosmia). https://www.mayoclinic.org/symptoms/loss-of-smell
- Cleveland Clinic. Anosmia (Loss of Smell): Causes & Treatment. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21859-anosmia-loss-of-sense-of-smell
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Smell Disorders. https://www.nidcd.nih.gov/health/smell-disorders
- World Health Organization (WHO). Coronavirus Disease (COVID-19) Information Resources. https://www.who.int
- U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). COVID-19 Symptoms and Loss of Smell. https://www.cdc.gov
Post a Comment