Ugonjwa wa Kisukari: Dalili, Sababu na Namna ya Kujikinga
Ugonjwa wa kisukari ni moja ya magonjwa sugu yanayoendelea kuongezeka duniani kwa kasi kubwa. Kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani (WHO), kisukari hutokea pale mwili unaposhindwa kutumia vizuri homoni ya insulin au unaposhindwa kuzalisha insulin ya kutosha, hali inayosababisha kiwango kikubwa cha sukari kwenye damu.
WHO inaeleza kuwa zaidi ya watu milioni 830 duniani wanaishi na kisukari, huku idadi kubwa ikiwa katika nchi zenye kipato cha chini na cha kati. Ugonjwa huu unaweza kusababisha madhara makubwa kwenye moyo, figo, macho, mishipa ya fahamu na mishipa ya damu ikiwa hautadhibitiwa mapema.
Aina kuu za Kisukari
Kuna aina kuu tatu za ugonjwa wa kisukari:
-
Kisukari Aina ya Kwanza (Type 1 Diabetes)
Hutokea pale kongosho linaposhindwa kabisa kuzalisha insulin. Mara nyingi huanza utotoni au ujana. -
Kisukari Aina ya Pili (Type 2 Diabetes)
Hii ndiyo aina inayowaathiri watu wengi zaidi duniani. Hutokea pale mwili unaposhindwa kutumia insulin vizuri. Mara nyingi huhusishwa na uzito mkubwa, kutofanya mazoezi na ulaji usiofaa. -
Kisukari cha Ujauzito (Gestational Diabetes)
Hutokea wakati wa ujauzito na kinaweza kuathiri afya ya mama na mtoto ikiwa hakitadhibitiwa mapema.
Dalili za Kisukari
Dalili za kisukari zinaweza kujitokeza taratibu au ghafla kutegemea aina ya ugonjwa. Kwa mujibu wa CDC, baadhi ya dalili kuu ni:
- Kukojoa mara kwa mara
- Kiu kupita kiasi
- Njaa kali
- Kupungua uzito bila sababu
- Kuchoka sana
- Macho kuona ukungu
- Vidonda kuchelewa kupona
- Kuwashwa au ganzi mikononi na miguuni
- Maambukizi ya mara kwa mara mwilini
Sababu Zinazoongeza Hatari ya Kisukari
Wataalamu wa afya wanaeleza kuwa mambo yafuatayo yanaweza kuongeza hatari ya kupata kisukari aina ya pili:
- Uzito mkubwa kupita kiasi
- Kutofanya mazoezi
- Ulaji wa vyakula vyenye mafuta mengi na sukari nyingi
- Historia ya kisukari kwenye familia
- Kuvuta sigara
- Shinikizo la damu
- Umri mkubwa
Madhara ya Kisukari Kisipotibiwa
Kisukari kisipodhibitiwa kinaweza kusababisha:
- Magonjwa ya moyo
- Kiharusi
- Upofu
- Kushindwa kwa figo
- Kukatwa viungo kutokana na vidonda
- Uharibifu wa mishipa ya fahamu
Namna ya Kujikinga
Madaktari na mashirika ya afya duniani wanashauri mambo yafuatayo kusaidia kujikinga dhidi ya kisukari:
- Kula lishe bora yenye mboga na matunda
- Kupunguza sukari na vyakula vya mafuta mengi
- Kufanya mazoezi mara kwa mara
- Kupunguza uzito kupita kiasi
- Kuepuka uvutaji sigara
- Kupima afya mara kwa mara
Vyanzo;
WHO
https://www.who.int/health-topics/diabetes
CDC
https://www.cdc.gov/diabetes
Mayo Clinic
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/diabetes
International Diabetes Federation
https://idf.org
Post a Comment