Ugonjwa wa Kuvimba Miguu (Matende/Elephantiasis) kwa Watu wa Kanda ya Ziwa: Data, Ushahidi na Maoni ya Wataalamu
Ugonjwa unaojulikana sana kwa kusababisha kuvimba kwa miguu kwa muda mrefu ni Lymphatic Filariasis (LF) au Matende (Elephantiasis). Husababishwa na minyoo ya filaria inayosambazwa na mbu. Minyoo hiyo huharibu mfumo wa limfu unaosaidia kuondoa maji mwilini, hivyo maji hukusanyika miguuni na kusababisha uvimbe mkubwa.
Hali ilivyo Tanzania
Tanzania ni miongoni mwa nchi ambazo ugonjwa huu uliwahi kuwa tatizo kubwa la afya ya umma. Ramani za kitaifa zilionyesha ugonjwa huu ulikuwa umeenea katika maeneo mengi ya nchi, huku mamilioni ya watu wakiwa katika hatari ya maambukizi. Serikali kupitia Mpango wa Taifa wa Kudhibiti Magonjwa Yaliyokuwa Hayapewi Kipaumbele (NTDCP) imeendesha kampeni za dawa za kinga kwa miaka mingi.
Kanda ya Ziwa na Hatari ya Ugonjwa
Kanda ya Ziwa ina mazingira yanayoweza kuruhusu kuzaliana kwa mbu kutokana na uwepo wa vyanzo vingi vya maji. Hata hivyo, si kila uvimbe wa miguu katika Kanda ya Ziwa husababishwa na matende. Madaktari husisitiza kufanya uchunguzi ili kutofautisha matende na magonjwa mengine kama matatizo ya figo, moyo, mishipa ya damu au maambukizi ya ngozi.
Takwimu za Kisayansi
Katika utafiti mkubwa uliofanywa Tanzania, wagonjwa 2,251 walibainika kuwa na uvimbe wa miguu unaohusiana na elephantiasis na wengine 4,169 walikuwa na uvimbe wa korodani (hydrocele). Wagonjwa wenye uvimbe mkali walikuwa wakipata mashambulizi ya maumivu na maambukizi mara kwa mara kuliko wenye ugonjwa wa kiwango cha chini.
Utafiti mwingine wa Tanzania Kaskazini Mashariki ulionyesha kuwa hata baada ya miaka mingi ya kampeni za dawa, bado baadhi ya vijiji vilikuwa na maambukizi yanayoendelea. Uvimbe wa miguu (lymphedema) ulionekana kwa takribani asilimia 1.2 ya washiriki wa utafiti huo.
Maoni ya Wataalamu
Mtafiti wa Tanzania, Yahya A. Derua, pamoja na wenzake wameeleza kuwa matende bado yana athari kubwa za kijamii na kiuchumi kwa wagonjwa na familia zao, licha ya mafanikio ya kampeni za dawa za kinga.
Mtafiti Mwelecele N. Malecela alikuwa miongoni mwa wataalamu walioongoza tafiti za kudhibiti matende nchini na kusisitiza umuhimu wa kinga, dawa za jamii na huduma kwa wagonjwa wenye ulemavu unaotokana na ugonjwa huo.
Uzoefu wa Wagonjwa
Tafiti mbalimbali Tanzania zimeonyesha wagonjwa wenye matende hukabili:
- Ugumu wa kutembea na kufanya kazi.
- Maumivu ya mara kwa mara.
- Unyanyapaa katika jamii.
- Kupungua kwa kipato kutokana na kushindwa kufanya shughuli za kila siku.
Dalili Muhimu
- Kuvimba mguu mmoja au yote miwili taratibu.
- Ngozi kuwa nene na ngumu.
- Maumivu na homa za mara kwa mara.
- Kuvimba korodani kwa wanaume (hydrocele).
Njia za Kuzuia
- Kulala kwenye chandarua chenye dawa.
- Kuondoa mazalia ya mbu.
- Kushiriki kampeni za dawa za kinga zinazotolewa na serikali.
- Kutunza usafi wa miguu kwa wagonjwa walioathirika.
Vyanzo vya Kuaminika(Links Used)
- Programu ya Taifa ya NTD Tanzania (NTDCP) – Lymphatic Filariasis.
- Mwingira U. na wenzake, PLOS Neglected Tropical Diseases (2017).
- Derua YA, Kisinza WN, Simonsen PE, Parasites & Vectors (2018).
- Simonsen PE na wenzake, Parasites & Vectors (2014).
Post a Comment